Historia LGD Zielone Mosty Narwi

on 27 wrzesień 2011.

Jak budowano "Zielone Mosty Narwi"

Stowarzyszenie "Zielone Mosty Narwi", mające również status Lokalnej Grupy Działania,  powstało w czerwcu 2006 w wyniku realizacji projektu Phare nr PL2003/004-379/01.01.03/os/44/9, finansowanego ze środków Unii Europejskich i budżetu Państwa. Projekt realizowany przez Społeczny Instytut Ekologiczny został rozpoczęty w grudniu 2005 i zakończony w sierpniu 2006. Historia utworzenia Stowarzyszenia uwidocznia charakter oddolny, społeczny i partnerski tej inicjatywy.

Początki idei  Zielonych Mostów Narwi czyli wybór lokalizacji i uczestników

Inicjatorem projektu utworzenia Stowarzyszenia pod hasłem "koalicja na rzecz ekorozwoju" był Społeczny Instytut Ekologiczny, organizacja pozarządowa z siedzibą w Warszawie, zajmująca się w szczególności tematyką zrównoważonego rozwoju i bioróżnorodności rolniczej. Społeczny Instytut Ekologiczny prowadzi działania w gminach wiejskich województwa mazowieckiego, szczególnie na Kurpiach. Jakkolwiek województwo mazowieckie jest uważane za najbardziej rozwinięty region w kraju, wskaźniki ogólne nie ukazują ogromnych kontrastów pomiędzy Warszawą i wiejskimi obszarami północno-wschodniego Mazowsza, które jest regionem "zapomnianym". Występują tam ogromne problemy społeczne i gospodarcze -duże ubóstwo, bezrobocie, brak perspektyw.  Bliskość Warszawy sprawia, że drenuje ona zasoby ludzkie, natomiast powstaje brak działań prorozwojowych w terenie,  który ze względu na dobre wskaźniki na poziomie województwa jest traktowany drugorzędnie również przez administracje państwową. Wybrane gminy które stanowiły zaczątek koalicji, czyli Winnica, Pokrzywnica i Zatory, położone są tuż obok siebie i są bardzo podobne pod względem:

• gospodarczym: przeważa produkcja rolnicza-głównie w małych indywidualnych gospodarstwach
• społecznym: bardzo podobna struktura osadnicza (układ osadniczy zachowany od średniowiecza), głębokie tradycje kulturowe, takie same problemy społeczne (defeminizacja, ujemny przyrost demograficzny, duże bezrobocie - około 15%)
• przyrodniczym (mało zdegradowane środowisko, cenne zasoby bioróżnorodności biologicznej w rolnictwie, niewykorzystany potencjał do rozwoju rolnictwa ekologicznego i wysokiej jakości produktu lokalnego)

Średni dochód podatkowy na mieszkańca w tych trzech gminach wynosi 335,24zł. W gminach przeważa produkcja rolnicza, w niewielkich gospodarstwach rolnych (średnio 8ha). Miejsca pracy poza rolnictwem znajdują się przede wszystkim w przedsiębiorstwach transportowych i budowlanych, gdzie wymagane są niskie kwalifikacje. Jednocześnie występuje na tych terenach postępujący problem defeminizacji, w przedziale wiekowym mobilnym na 100 mężczyzn przypadają 82 kobiety, co jest powodem dalszego spadku atrakcyjności tych terenów i może powodować znaczne pogorszenie problemów społecznych w bliskiej przyszłości.

Problemom tym można przeciwdziałać  wykorzystując bardzo duży potencjał rozwojowy, na który składają się:

• bliskość rynku zbytu na różnego rodzaju produkty i usługi począwszy od produktów żywnościowych skończywszy na usługach turystycznych (Warszawa -ok. 50 km),
• bliskie sąsiedztwo Pułtuska - dynamicznie rozwijającego się ośrodka akademickiego i kulturowego,
• ciekawe walory przyrodnicze - dolina Narwi, rozległe kompleksy leśne,
• łatwość pozyskania zasobów pracy - duże bezrobocie (około 15%),
• wysoki udział grupy przedprodukcyjnej w strukturze ludności (około 30%, podczas gdy średnia dla kraju wynosi około 23%),
• korzystne warunki dla rozwoju rolnictwa ekologicznego i produkcji markowych produktów żywnościowych.

Jeszcze parę lat temu gminy te prawie ze sobą nie współpracowały, pierwsze elementy wspólnego działania (także w ramach gospodarstw z sąsiednich wsi) pojawiły się w trakcie realizowanych przez Społeczny Instytut Ekologiczny warsztatów. W czasie prowadzenia dotychczasowych rozmów, projektów i  badań terenowych, okazało się, że gminy zaczynają coraz lepiej rozumieć znaczenie współpracy, dla wspólnego rozwiązywania problemów lokalnych. Zidentyfikowano też wstępnie wspólne potrzeby i możliwości. Na tym gruncie powstała idea stworzenia lokalnej koalicji na rzecz ekorozwoju "Zielone Mosty Narwi". Jej celem między innymi byłoby aktywizowanie mieszkańców, przedstawienie im innych możliwości niż emigracja do miasta lub marginalizacja społeczna, pobudzenie poczucia wartości lokalnej społeczności, ukazanie perspektyw  i pobudzenie obywatelskiej inicjatywy.

Z rozmów w innych gminach i własnych dociekań Społecznego Instytutu Ekologicznego wynika, że projekt powstania koalicji zrealizowany w tych trzech gminach ma olbrzymie szanse stać się motorem rozwoju dla innych gmin leżących nad Narwią, a w efekcie rozwoju tego regionu - rezultaty i przebieg projektu będą przedstawiane też w innych gminach z regionu, które już wyraziły zainteresowanie programem.

Stosowane Metody budowania partnerstwa lokalnego-koalicji na rzecz ekorozwoju

W trakcie fazy planowania projektu, wytyczono 3 główne kierunki działań (A, B i C) mające służyć budowie lokalnego partnerstwa :

A - Pobudzenie społeczności lokalnej obszarów wiejskich w tym samorządów do aktywnego zaangażowania we wspólne działania na rzecz ekorozwoju i ochrony środowiska, poprzez wyłonienie lokalnych liderów i stworzenie dla nich platformy do porozumienia i wspólnych działań wykorzystujących fundusze europejskie.

B - Zbudowanie na wybranym terenie lokalnej koalicji "Zielone Mosty Narwi" pomiędzy wszystkimi partnerami społecznymi (samorządami, organizacją pozarządową, lokalna społecznością społeczeństwem) w celu wspólnego rozwiązywania problemów społecznych i ekologicznych .

C - Identyfikacja i promocja możliwych kierunków zrównoważonego rozwoju dla tych obszarów i wypromowanie wypracowanego modelu koalicji-partnerstwa  całym regionie.

Każdy z tych celów ogólnych rozpisany został na cele szczegółowe wsparte konkretnymi działaniami.

Lista działań które doprowadziły do zbudowania koalicji-powstania LGD

Aktywizacja i konsultacje społeczne

Ankieta

Przygotowano anonimową ankietę skierowaną do wszystkich gospodarstw domowych w trzech gminach. Ankieta zawierała dwie części:

a) część opisową przedstawiającą główne założenia projektu i zachęcającą do udziału w projekcie.
b) część ankietową  pozwalającą na:

• identyfikację najbardziej poważnych problemów społeczno gospodarczych w odbiorze społeczności lokalnej,
• określenie poziomu wiedzy na temat ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju i oraz główne potrzeby szkoleniowe w tej dziedzinie,
• identyfikację istniejących zasobów i możliwości rozwoju w sensie kapitału ludzkiego i rozwiązań pro-środowiskowych.

Analiza ankiety została sporządzona w formie raportu. Wyniki analizy były zaprezentowane w każdej z  trzech gmin, i posłużyły jako podstawa do przeprowadzenia debat w każdej gminie.

Prezentacja wyników ankiet podczas debat w każdej gminie i wyłonienie członków grupy  roboczej

Po analizie ankiet, zaplanowano w każdej gminie osobne debaty, otwarte dla wszystkich zainteresowanych a w szczególności osób zidentyfikowanych podczas analizy ankiet i wywiadu z sołtysami (członkowie samorządów, najbardziej zainteresowani rolnicy, nauczyciele, przedsiębiorcy, działacze innych placówek oświatowych, najbardziej aktywni z sołtysów) oraz  wójtowie - około 30 do 50 osób w każdej gminie. Na tym etapie zdecydowano się na osobną debatę w każdej gminie, aby po pierwsze lepiej zrozumieć specyfikę każdej z osobna, po drugie poznać liderów oraz wyłonić z grupy liderów członków grupy roboczej, która będzie tworzyła koalicję pod względem formalno prawnym oraz ustalała strategię. Tak więc debaty w gminach miały na celu:

• zapoznanie się wyłonionych liderów z projektem, dalszym kalendarzem przebiegu i zintegrowanie ich jako grupy,
• zaprezentowania wyników ankiety na poziome gminy, pod kątem zidentyfikowanych problemów, zasobów i możliwych rozwiązań w dziedzinie ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju gminy,
• potwierdzenie przez liderów wyników ankiety i dyskusja nad wyłaniającymi się rozwiązaniami (przeprowadzenie wspólnej analizy SWOT-siły, słabości, możliwości, zagrożenia- gminy pod kątem ekorozwoju),
• zastanowienie się nad istotą współpracy z sąsiednimi gminami w tej dziedzinie,
• wybór spośród liderów członków grupy roboczej-założycielskiej, której zadaniem będzie udział w działaniach "B", czyli w zbudowaniu formalnej koalicji "Zielone Mosty Narwi" i wypracowaniem jej  strategii.

Tym sposobem w każdej z gmin wynikiem były:

• lista chętnych do grupy roboczej składająca się z 15 do 20 osób (po minimum 5 osób z każdej gminy), która wzięła udział w działaniach B czyli budowaniu stowarzyszenia
• wynik analizy SWOT i możliwości /potrzeb współpracy dla każdej gminy pod katem zrównoważonego rozwoju tych obszarów

Po zakończeniu debat, działania toczyły się  dalej dwutorowo:

• Działania B dotyczyły spotkań grupy roboczej tworzącej formalne struktury instytucjonalne koalicji.
• Działania C dotyczyły spotkań i szkoleń wszystkich zainteresowanych osób razem mających zidentyfikować w powszechnej dyskusji, jakie wspólne cechy trzech gmin mogą być najlepiej wykorzystane pod kątem ekorozwoju, i zintegrować je razem jako jeden obszar współpracy.

Budowanie formalnej struktury przez grupę roboczą

Aby umożliwić grupie osiągnięcie założonego celu, przewidziano serię spotkań warsztatowych. Spotkania te dotyczyły osób wyłonionych w efekcie działania A4, stanowiących tzw. "grupę roboczą-założycielską" (15 do 20 osób, pod opieką koordynatora i mediatorów Społecznego Instytutu oraz z wykorzystaniem ekspertów ds. prawnych i finansowych). Grupa robocza odbyła serię spotkań warsztatowych mających na celu:

• poznanie i zintegrowanie grupy, ustalenie kompetencji poszczególnych członków,
• przeszkolenie grupy w aspektach prawnych i formalnych tworzenia stowarzyszenia,
• przedstawienie grupie podstawowych zasad i możliwości zdobywania funduszy w wyniku utworzenia takiej struktury, w oparciu o ochronę środowiska i zrównoważony rozwój.
• określenie celów statutowych i metod funkcjonowania przyszłego stowarzyszenia, oraz jego celów strategicznych. W wyniku tego spotkania został przygotowany przy pomocy eksperta - prawnika statut stowarzyszenia, na podstawie wniosków wypracowanych przez grupę, która wypracowała misje i cele stowarzyszenia.

Ostatnie spotkanie grupy było spotkaniem założycielskim . Przy pomocy prawnika i ekspertów SIE, został przygotowany statut który grupa zatwierdziła. Jednocześnie omówiono kierunki działań na przyszłość i na wniosek grupy zdecydowano się złożyć pierwszy wniosek o finansowanie do programu "leader". Jako spotkanie założycielskie było formalnym założeniem stowarzyszenia przez członków grupy roboczej- założycielskiej, odbyły się wobec tego również wybory władz stowarzyszenia.

Seminaria panelowe dla "liderów" gmin

Równolegle do działań grupy roboczej, zaplanowano działania mające szerzej integrować społeczność trzech gmin. Po przeprowadzeniu debat wewnątrz każdej gminy, zorganizowano dwa wspólne seminaria dla wszystkich zainteresowanych z Winnicy, Pokrzywnicy lub Zator. Seminaria te miały pozwolić doszkolić lokalna społeczność oraz omówić kierunki rozwoju współpracy w dziedzinie ochrony środowiska i wspólnego ekorozwoju tych trzech gmin, pod hasłem "Zielone Mosty Narwi". Tematyka przedstawiona na seminariach obejmowała:

• ochronę środowiska i inwestycje proekologiczne
• rolnictwo ekologiczne, produkt lokalny i agroturystyka

Piknik Informacyjno-Promocyjny dla uczczenia powstania koalicji "Zielone Mosty Narwi"

Po seminariach i formalnym złożeniu do rejestracji dokumentów stowarzyszenia,  zorganizowany został wspólnymi siłami uczestników projektu ekologiczny Piknik nad Narwią.

Ideą pikniku był udział lokalnych przedsiębiorstw i instytucji (szkoły, instytucje kulturalne i oświatowe, samorządy). Celem było osiągnięcie następujących  założeń :

• uroczystego zaprezentowania i wypromowania stowarzyszenia "Zielone Mosty Narwi',
• zintegrowania bezpośrednich uczestników szkoleń i debat-podwyższenie świadomości lokalnej społeczności o podejmowanych działaniach, zintegrowanie społeczności wszystkich 3 gmin,
• wypromowanie idei współpracy i tożsamości lokalnej pod hasłem ochrony środowiska,
• wypromowanie tej lokalnej inicjatywy w regionie,
• wypromowanie ekorozwoju regionu i lokalnych produktów wśród turystów z miasta.

Uzasadnienie wybranej metodologii:

Wybrana metodologia opierała się na wcześniejszych działaniach SIE w tym regionie, w wyniku których zidentyfikowano rzeczywistą potrzebę i chęć uczestnictwa w tego typu koalicji. Główne metody realizacji celów, to szczegółowo zaplanowana praca warsztatowa kładąca nacisk na bezpośredni kontakt i integrację różnych środowisk, oraz utrwalenie wyników poprzez stworzenie formalnej struktury, szereg publikacji i bezpośrednią promocję.

Działania  zakładały konieczność bezpośredniego kontaktu i dialogu z lokalną społecznością i lokalnymi liderami.  Biorąc pod uwagę specyfikę polskiej wsi, mały dostęp np. do informacji poprzez internet, bądź znikome zainteresowanie materiałami wysyłanymi korespondencyjnie, nacisk położono na bezpośrednie spotkania i szkolenia, debaty i dyskusje. Stworzyło to o wiele większą szansę rzeczywistego dotarcia do społeczności lokalnej, budowało zaufanie i poczucie zaangażowania, zainteresowania i odpowiedzialności. Pozwoliło też wykryć istniejący kapitał społeczny. Wszystkie dotychczasowe doświadczenia ukazują, że na poziomie małych wiejskich społeczności kontakt bezpośredni i zaangażowanie osób, które stanowią lokalne autorytety jest niezastąpiony.

Jednocześnie działania zostały tak zaplanowane, aby zapewniać integrację i tworzenie platformy współpracy na wielu poziomach (samorządów, mieszkańców, poszczególnych gmin, wszystkich 3 gmin).

Niewątpliwe sukcesy i perspektywy na przyszłość

Wszystkie założenia projektu zostały zrealizowane tj. :

• Powstało formalnie lokalne Stowarzyszenie grupujące przedstawicieli i mieszkańców 3 gmin, z siedzibą na terenie jednaj z nich. Lokalna społeczność przejęła odpowiedzialność za jego prowadzenie, i zdecydowanie się zaktywizowała, co daje nadzieje na samodzielność i szerokie perspektywy rozwoju w przyszłości. Stowarzyszenie może działać jako Lokalna Grupa Działania w definicji Sektorowego Programu Operacyjnego i wobec tego aplikować do programów wspomagających rozwój wsi typu "Leader"
• Stowarzyszenie ma opracowaną wstępną strategię i złożyło pierwszy wniosek o finansowanie do schematu drugiego programu "Leader +". To na poziomie lokalnym wypracowano w sposób partnerski podstawowe cele i misję Stowarzyszenia, zgodne z propagowaniem zasad zrównoważonego rozwoju i troską o ekologię. Po za tym, w trakcie realizacji projektu jasno można było zaobserwować efekty szkoleń, szybkie przejmowanie inicjatywy i zastosowanie nowo nabytej wiedzy przez uczestników .
• Bardzo dużym sukcesem okazała się impreza plenerowa wieńcząca projekt, w całości prawie zorganizowana przez lokalnych uczestników, z dużym wsparciem urzędu gminy Zatory, lokalnej parafii,  i wsparciem głównie finansowym Społecznego Instytutu Ekologicznego. Przejęcie inicjatywy poprzez gminę Zatory, włączenie się całej lokalnej społeczności w organizację, występy dzieci ze szkół i gimnazjów ze wszystkich trzech gmin, obecność wielu lokalnych osobistości, dały wspaniałą okazje do wspólnej zabawy i integracji pod hasłem ekologii i "Zielonych Mostów Narwi". Było to niejako uwieńczeniem faktu że idea ?Zielonych Mostów" została w pełni przyjęta lokalnie i będzie się dalej rozwijać.
• Wiedza uczestników i mieszkańców na temat samoorganizacji, społeczeństwa obywatelskiego, istniejących możliwości rozwoju wsi, ekologii, została znacznie poszerzona. Zaobserwowaliśmy też coraz większą aktywność i podejmowanie nowych inicjatyw obywatelskich na poziomie lokalnym (np. zgłaszanie małych projektów o dofinansowanie przez szkoły, coraz więcej pomysłów na lokalny rozwój w tym tworzenie grupy producenckiej rolników ekologicznych, itp ).
• Nawiązana została współpraca pomiędzy trzema gminami, lokalne społeczności miały okazję nawiązać kontakt, zostanie on podtrzymany dzięki dalszej działalności i współpracy, w tym dzięki istniejącej koalicji- formalnej strukturze będącej również platformą wymiany informacji i twórczych pomysłów.
• Koalicja zostanie poszerzona o sąsiednie gminy które już wyraziły zainteresowanie i między innymi włączyły się do organizacji imprezy plenerowej z okazji powstania LGD.

Podsumowując, na przykładzie gmin Winnica, Pokrzywnica i Zatory, pomimo wielu trudności i przeszkód, wyniki projektu pozwalają spojrzeć z radością i optymizmem na potencjał mieszkańców mazowieckiej wsi i zarysować perspektywę prawdziwie zrównoważonego rozwoju tych malowniczych okolic.